Van Lupercalia tot Liefdesbrieven:

De onverwachte geschiedenis van Valentijnsdag

Wist je dat Valentijnsdag niet altijd over rozen, chocola en romantische diners ging? Sterker nog, de oorsprong is een stuk ruiger dan je zou denken. Van Romeinse offerfeesten en verboden huwelijken tot liefdesbrieven en nieuwe gebakjes: hier is hoe 14 februari de dag van de liefde werd.

Lupercalia: Een wild begin

In het oude Rome vierde men rond half februari Lupercalia. Dit was geen feest van kaarslicht, maar een festival dat draaide om reiniging, bescherming en vruchtbaarheid.

Priesters, de zogenaamde Luperci, offerden geiten en renden vervolgens door de stad met riemen gemaakt van de offerhuiden. Hiermee tikten ze jonge vrouwen aan. Klinkt als een scène uit een horrorfilm? Voor de Romeinen was het bittere ernst: deze rituele 'aanraking' zou de vrouwen zegenen met vruchtbaarheid en zorgen voor een schone start van het nieuwe seizoen. Een tikje wild (oké: héél wild), maar het herinnert ons eraan dat de connectie tussen liefde, vruchtbaarheid en de lente al eeuwenoud is.

Sint-Valentijn: Burgerlijke ongehoorzaamheid en romantiek

Van Romeinse rituelen naar christelijke legendes is maar een kleine stap. Rond diezelfde tijd duikt namelijk het verhaal op van Sint-Valentijn. Er zijn meerdere heiligen met deze naam, maar de beroemdste versie vertelt het verhaal van een priester in Rome tijdens de derde eeuw, onder het bewind van keizer Claudius II.

De legende gaat dat Claudius huwelijken voor jonge mannen verbood, omdat hij geloofde dat vrijgezellen betere soldaten waren. Valentijn vond dit onrechtvaardig en trouwde geliefden in het geheim: liefde als daad van verzet. Het kostte hem uiteindelijk zijn leven. Terwijl hij gevangen zat, zou hij de blinde dochter van zijn cipier hebben genezen. Vlak voor zijn executie op 14 februari schreef hij haar een afscheidsbrief, ondertekend met de onsterfelijke woorden: “Van jouw Valentine.”

Middeleeuws Engeland: De geboorte van de kaart

De Valentijnsromantiek zoals wij die nu kennen – de lieve woordjes, kaartjes en gedichten – kreeg pas echt vorm in de middeleeuwen. Vooral in Engeland en Frankrijk bloeide de cultuur van de hoofse liefde op.

Liefde werd iets 'kunstzinnigs'. Aan de hoven van adel en ridders ontstond een traditie waarin men liederen en gedichten maakte voor de vrouw die men bewonderde (soms op afstand, soms stiekem). In deze sfeer ontstond het idee dat Valentijnsdag bij uitstek dé dag is voor geliefden.

Dichters, zoals Geoffrey Chaucer, verweefden het met beelden uit de natuur: vogels die in februari hun partner kiezen en het voorjaar dat in aantocht is. Zo verschoof Valentijn langzaam van een heiligenverhaal naar een culturele liefdesdag. Geen "ik hou van jou" met een emoji, maar met rijm, verenpennen en hofetiquette.

Portugal: Liefde met een eigen traditie

Ook in Portugal is de liefde diep geworteld in traditie. Valentijnsdag heet hier meestal Dia de São Valentim of Dia dos Namorados (letterlijk: dag van de geliefden). En ja, net als elders zijn er bloemen, etentjes en berichtjes.

Maar wat deze dag in Portugal extra bijzonder maakt, zijn de oude gebruiken die nog steeds in ere worden gehouden. Denk bijvoorbeeld aan de Lenços de Namorados (geliefden-zakdoekjes) uit de Minho-regio. Vroeger borduurden meisjes kleurrijke teksten en symbolen op linnen doeken om hun liefde te verklaren. Droeg de jongen de zakdoek publiekelijk? Dan was de liefde wederzijds. Een prachtige herinnering dat liefde, of het nu in de Romeinse tijd, de Middeleeuwen of nu is, altijd vraagt om een mooi gebaar.

Portugal anno nu: Valentijn in de pastelaria

En dan komen we bij het heden—de versie die perfect past bij een blogpost (en bij onze eigen keukentafel). Want rond Valentijn zie je in Portugal ook moderne variaties op klassiekers: sommige winkels verkopen pasteis de nata die extra feestelijk zijn afgewerkt, bijvoorbeeld met een aardbei in de vorm van een hart bovenop. Het is zo’n simpele upgrade die meteen “Valentijn” zegt, zonder dat het geforceerd wordt—de romige custard en knapperige bladerdeegbodem krijgen ineens een romantisch accent.

Valentijn is dus veel meer dan één dag. Het begint met een rauw Romeins ritueel, krijgt een heiligenlegende met geheime huwelijken, groeit uit tot middeleeuwse poëzie aan hoven, en landt uiteindelijk hier: in Portugal waar liefde ook leeft in straatfeesten, borduurwerk en ja… in pasteis met aardbeienhartjes.

En precies daarom maken we er als club ook graag iets eigens van. Aanstaande zaterdag organiseren we ons Valentijnsdiner/feest: een gezellige avond om elkaar te zien, bij te praten, te lachen en (heel Hollanders in Portugal) samen te genieten van lekker eten en goed gezelschap. ❤️

Wil je erbij zijn? Inschrijven kan nog. Meld je even aan via de registratie op onze website. Neem gerust iemand mee—partner, vriend(in), of gewoon je favoriete plus-one.