25 April 2026 in Portugal: anjers en een grondwet van vijftig

Een gids voor Nederlandstalige expats: wat er te zien, te horen en mee te maken is op zaterdag 25 april 2026 — van Belém tot Ponta Delgada.

Rode anjers op zaterdagochtend

Als je dit jaar op 25 april in Portugal bent, zie en hoor je het overal om je heen. Op de markten liggen emmers vol rode anjers. In de cafés klinkt "Grândola, Vila Morena" — dat ene lied van Zeca Afonso dat in 1974 het signaal was voor de revolutie. Kinderen lopen met een anjer in hun hand of op hun fiets; oudere buren met dezelfde bloem op hun revers. Op zaterdag 25 april wordt heel Portugal een beetje een openluchtmuseum van zichzelf.

Waarom 2026 bijzonder is: twee verjaardagen op één dag

25 april 2026 is niet alleen de 52ste verjaardag van de Revolução dos Cravos (Anjerrevolutie). Het is ook de 50ste verjaardag van de Portugese grondwet. De Constituição da República Portuguesa werd op 2 april 1976 aangenomen door de Assembleia Constituinte en trad bewust op 25 april 1976 in werking — precies twee jaar na de revolutie. Zo werd de politieke omwenteling van 1974 vertaald in een duurzaam juridisch raamwerk.

Dat dubbele jubileum kleurt het hele programma. Overal waar je komt — in Lissabon, Grândola, Funchal of Ponta Delgada — wordt niet alleen "de revolutie" gevierd, maar ook "de wet die eruit kwam". Voor wie Portugal leert kennen is dat een mooie samenvatting in één dag: het straat gebeuren én het staatsrecht.

Korte historische context

Op 25 april 1974 eindigde de Estado Novo, het autoritaire regime dat Portugal sinds 1933 had geregeerd. Een groep legerofficieren — de Movimento das Forças Armadas — bracht in de vroege ochtend in enkele uren een vrijwel geweldloze staatsgreep tot stand. Er waren twee afgesproken radiosignalen: rond middernacht zond Rádio Renascença "E Depois do Adeus" van Paulo de Carvalho uit; even later klonk op een andere zender "Grândola, Vila Morena". Dat tweede signaal gaf het sein voor de troepen om uit te rijden.

Marktverkoopster Celeste Caeiro drukte die dag in Lissabon rode anjers in de lopen van de geweren. Binnen een etmaal was de dictatuur voorbij en werd de anjer tot symbool verheven. De dekolonisatie die volgde veranderde Angola, Mozambique, Kaapverdië, Guinee-Bissau en São Tomé in onafhankelijke landen — een geopolitieke aardverschuiving.

De twee jaar daarna waren turbulent. Na meerdere regeringen en een mislukte staatsgreep werd in april 1976 een democratische grondwet vastgesteld, met garanties voor grondrechten, verkiezingen, pers- en vakbondsvrijheid, en een onafhankelijke rechterlijke macht. De grondwet werd sindsdien zeven keer herzien, maar haar kern — volkssoevereiniteit, pluralisme, sociale rechten — bleef. Om precies die 50 jaar draait veel van wat je op 25 april 2026 ziet en hoort.

Open huis bij de staat

Het opvallendste aan 2026 is dat de hoogste instellingen van het land hun deuren openen. Drie adressen in Lissabon zijn de moeite waard:

Palácio de Belém — het presidentieel paleis

President António José Seguro ontvangt bezoekers. Geleide rondleidingen starten van 10:30 tot 11:30; om 13:30 gaan de Jardins open die normaal gesloten zijn. Om 15:00 is er een concert in de Jardim da Cascata van Agir en Paulo de Carvalho — dezelfde Paulo de Carvalho wiens stem in 1974 het eerste revolutiesignaal was. Om 17:00 zit de president in dialoog met 25 jongeren onder de titel "Liberdade, Democracia e Futuro". Entree is gratis, maar reservering is verplicht via 21 361 4660 of museu@presidencia.pt.

Palácio de São Bento — residentie van de premier

Vanaf 14:00 zijn de tuinen open. Premier Luís Montenegro eert dit jaar het Portugese theater: tussen 14:45 en 16:00 spelen drie theaterscholen in de openlucht — Broadway Kids uit Sintra, Jobra Educação uit Aveiro met Le Nozze di Figaro, en Boutique da Cultura uit Lissabon. Eerder die dag lunchte Montenegro met acteur Ruy de Carvalho, levende legende van het Portugese theater en inmiddels in de negentig.

Assembleia da República — het parlement als "Casa da Democracia"

Om 10:00 begint in de hemicycle (de vergaderkamer van het Portugese parlement) de Sessão Solene — de plechtige zitting met toespraken van alle fracties, parlements-voorzitter José Pedro Aguiar-Branco en als afsluiting de president. (De Sessão Solene is op RTP1 en via RTP Play live te volgen voor wie liever van huis mee wil kijken.)

Vanaf 14:30 tot 18:30 is het Palácio de São Bento (het parlementsgebouw) publiek toegankelijk. Verwacht dans in het atrium, een lezing over "O 25 de Abril na imprensa humorística" — de revolutie in de humoristische pers — in de bibliotheek, een optreden van HUB om 16:30, en een showcase-concert met Milhanas.

Voor kinderen is er een schatzoektocht, een aquarel-atelier en stempelworkshops in de kloostergang. Vier tentoonstellingen zijn gratis te zien, waaronder "Constituição da República Portuguesa: Sete revisões Constitucionais" — de grondwet in zeven stappen — en "Libertar a moda, vestir a Constituição" — mode uit de jaren '70 in samenwerking met het Museu Nacional do Traje.

De grote publieke ceremonies in Lissabon

De militaire ceremonie op Terreiro do Paço is de klassieke ochtendopening van de dag: parade, militaire voertuigen, een overvlucht. In 2026 voegt de Comissão Comemorativa iets bijzonders toe: een reconstructie van "Operação Fim de Regime" op dezelfde plek waar in 1974 premier Marcello Caetano zich overgaf.

Om 15:00 begint de Desfile Popular da Liberdade: de volksparade die vanaf Marquês de Pombal over de Avenida da Liberdade naar het Rossio trekt. Tienduizenden mensen met anjers, spandoeken, muziek en kinderen op schouders. 2026 krijgt een internationaal accent — anjers uit stadstuinen worden uitgedeeld. De dag eindigt met concerten en toespraken op het Rossio. Alles gratis.

Wie de geschiedenis wil raken, loopt even naar Largo do Carmo. Daar, in de GNR-kazerne, gaf Caetano zich in 1974 over. Het Museu Arqueológico do Carmo organiseert op 25 april een collectieve luistersessie onder de titel "…e temos o povo…".

Van Porto tot Ponta Delgada: regionale hoogtepunten

Heel Portugal viert mee. Een kleine selectie, grofweg van noord naar zuid en naar de eilanden:

Porto — de Avenida dos Aliados is op 24 april vanaf 22:00 het hart: concert van Carlão, koor van de Faculteit Letteren, vuurwerk om middernacht. Op 25 april volgen kinderactiviteiten, het eerbetoon aan antifascistische verzetsstrijders, de Desfile da Liberdade en optredens van Labuta en Galandum Galundaina. Georganiseerd door een comissão van 19 lokale verenigingen.

Coimbra — Semana Cultural Municipal van 20 tot en met 26 april, met de universiteit als stevige partner. Het Centro de Documentação 25 de Abril in Colégio da Graça houdt een doorlopende foto-expositie over Coimbra ná de revolutie en stuurt mobiele "Rotas da Itinerância" het land in.

Grândola (Alentejo) — symboolplek, dankzij Zeca Afonso. Op 24 april op het Parque de Feiras: Rita Rocha (20:45), António Zambujo met Camané (23:00), DJ Kamala (00:40) en DJ Josef (02:15). De hele maand workshops, films en debatten.

Évora — op 24 april Marisa Liz (22:30), een gezamenlijke "Grândola" van de Cantares de Évora, drones en vuurwerk om middernacht, en de band Urze de Lume tot in de kleine uurtjes. Op 25 april ludo-sportieve activiteiten en een wandeling; op 26 april een plechtige zitting met historicus José Pacheco Pereira. Évora viert in 2026 nadrukkelijk óók de 50 jaar grondwet en de eerste democratische gemeenteraadsverkiezingen van 1976.

Setúbal — Praça de Bocage op 24 april vanaf 21:30 met A Cantadeira en Olavo Bilac, fanfare-parade richting Doca dos Pescadores, middernachtvuurwerk boven de Sado. Op 25 april plechtige zitting, gratis concerten en opnieuw vuurwerk.

Algarve — Portimão viert onder het motto "Liberdade Sempre!" gewijd aan 50 jaar grondwet: vlagceremonie om 09:00, plechtige zitting om 10:30, boekpresentatie 23 april. Loulé houdt een jongerenassemblée, vlagceremonie op Praça da República en een plechtige zitting in het Cineteatro Louletano; de "Ronda das Freguesias" brengt activiteiten naar alle deelgemeenten. Faro programmeert de Orquestra do Algarve met een revolutierepertoire.

Madeira (Funchal) — driedubbele herdenking: 52 jaar revolutie, 50 jaar grondwet én 50 jaar autonomie van de regio. De Marcha pela Liberdade loopt van Largo do Município naar de Assembleia Regional. Op 23 april al een strijkersconcert in het Auditório do Jardim Municipal; op 25 april om 10:00 de intergenerationele ontmoeting "25 de Abril: Entre Gerações" in de Assembleia Municipal. Op Machico activiteiten tussen 17 en 26 april.

Açores (Ponta Delgada) — vanaf 15:30 bij de Portas da Cidade volksfeest met Grupo Urro das Marés, het concert "Cravos na Voz", het initiatief "Comunidade Constituinte" rond 50 jaar grondwet en autonomie, en als slot DJ MOLINA. Ook hier de driedubbele laag: revolutie, grondwet én de politieke autonomie van de archipel, die in 1976 grondwettelijk werd verankerd.

Diverse andere culturele tips

Het Museu do Aljube — Resistência e Liberdade in Lissabon, opgebouwd in een voormalige politieke gevangenis, viert op 25 april zijn 10-jarig bestaan met gratis entree en een vol programma: "Dias da Memória" waarop bezoekers getuigenissen en voorwerpen kunnen doneren, theatrale rondleidingen met Grupo de Teatro Carnide (11:00 en 15:00), een poëzierecital van Gracinda Nave om 18:30 — "Sophia de Mello Breyner – Uma Voz de Abril" — en 's middags een samenwerking met het Museu de Lisboa in het Teatro Romano.

In het Centro Cultural de Belém loopt van april tot juli het programma "Missão: Democracia" in samenwerking met het parlement. Op 25 en 26 april zingt Beatriz Pessoa "O Coro – Missão: Democracia"; de Jardins da Oliveira zijn die dag podium voor "Debates nos Jardins" over culturele rechten en democratie. In mei volgt Isabel Costa met de theatervoorstelling "Constituição".

Voor de grondwet-liefhebbers organiseerde de Fundação Calouste Gulbenkian een colloquium "50 Anos da Constituição da República Portuguesa (1976–2026)"; president van het Tribunal Constitucional José João Abrantes sprak er over scheiding der machten. Ook bij El Corte Inglés (Ágora Cultural) is sinds 2 april een fotoportrettenreeks te zien van Inácio Ludgero, onder de titel "Nos 50 Anos da Aprovação da Constituição".

Praktisch: zo doe je mee

De meeste evenementen zijn gratis en open voor iedereen. Kinderen zijn welkom — vaak zelfs uitdrukkelijk uitgenodigd (workshops, schatzoektochten, theater). Voertaal is Portugees; voor de meeste concerten, parades en tentoonstellingen maakt dat niet zoveel uit. Voor de lezingen en colloquia uiteraard wel.

Openbaar vervoer draait gewoon op een feestdagenrooster, maar houd in Lissabon rekening met afsluitingen rond de Avenida da Liberdade vanaf de ochtend tot de avond. De desfile kan je het beste bereiken vanaf metrostation Marquês de Pombal of Avenida. In Funchal start de Marcha bij het Largo do Município, op loopafstand van de cruise terminal.

Een realistische dagcombinatie in Lissabon: ochtend militaire ceremonie aan de rivier, koffie op het Largo do Carmo, de sessão solene live op een telefoon kijken, middag in Belém (tuinen en concert), en vanaf 15:00 de optocht oppakken op de Avenida. Wie liever stil wil staan: begin in het Museu do Aljube.

Eén belangrijke tip: draag iets roods of neem een anjer mee. Je hoort er meteen bij.

Waarom het ook voor ons als NCA leden zin heeft om mee te doen. Portugal is dit jaar niet alleen aan het feestvieren. Het is ook in gesprek met zichzelf. Wat is er in vijftig jaar grondwet gerealiseerd en wat staat er nog? Hoe vertel je 1974 aan kinderen die zelfs 2004 niet hebben meegemaakt? Dat gesprek hoor je terug in theaterstukken, colloquia, parades en in de dialoog tussen de president en 25 jonge Portugezen in Belém.

Als expat kun je aan dat gesprek deelnemen zonder ook maar iets te hoeven zeggen. Anjers dragen, meelopen, een concert bijwonen, de tentoonstelling over zeven grondwetsherzieningen bekijken, een kind op schouders tillen bij de optocht — het zijn kleine gebaren die veel terug geven. Portugal deelt op 25 april zijn jongste geschiedenis met iedereen die er is. Neem dat aanbod gerust aan.

Het volledige dossier

Omdat we onmogelijk alle regio's, alle tijden en alle bronnen in één blogpost kwijt kunnen, maakten we voor de NCA Portugal-community een uitgebreid naslagwerk. In het dossier staan per regio de volledige programma's (Lissabon, Porto, Coimbra, Grândola, Évora, Setúbal, Algarve, Madeira, Azoren), de historische duiding bij de dubbele herdenking, de culturele agenda, praktische tips en een volledige bronnenlijst met links naar officiële pagina's.

Druk op de blauwe knop "25 April 2026" om de details te zien:

Belangrijkste bronnen:

• Officiële instellingen: Assembleia da República (parlamento.pt), Presidência da República (presidencia.pt), Portugal.gov.pt, Comissão Comemorativa 50 Anos.

• Gemeentes en regio's: cm-evora.pt, mun-setubal.pt, coimbra.pt, cm-pontadelgada.pt, 25deabril.funchal.pt.

• Musea en cultuur: Museu do Aljube, Centro de Documentação 25 de Abril (UC). Portugese media voor programmadetails: Renascença (rr.pt), Diário de Notícias (dn.pt), Observador, Sol, Público. Alle bronnen zijn geraadpleegd op 24 april 2026. Programma's kunnen tot op het laatste moment wijzigen; controleer de officiële pagina's van organisator of gemeente vóór vertrek.